Ovülasyon Nedir, Nasıl Takip Edilir?

Gebe kalmaya çalışan hemen herkesin ilk takıldığı konu bu. İnternette bir sürü şey yazıyor ama çoğu ya yarım ya da birbiriyle çelişiyor, insanın kafası daha da karışıyor. Ben de konunun mantığını ve takip yöntemlerini elimden geldiğince sade bir şekilde tek yerde toparlamak istedim.

Baştan söyleyeyim: doktor değilim. Burada yazdıklarım genel bilgi; kendi durumunuz için mutlaka bir kadın doğum uzmanına görünün.

Ovülasyon Tam Olarak Ne Demek?​

Her ay yumurtalıklarınızda birden fazla folikül gelişmeye başlar ama genellikle bir tanesi öne çıkar ve olgunlaşır. Ovülasyon, o olgunlaşan yumurtanın folikülden ayrılıp tüplere doğru yol almasıdır. Yani yumurtlama günü dediğimiz şey aslında saatlerle ölçülen çok kısa bir olay.

İşin can alıcı kısmı şu: atılan yumurta sadece 12 ile 24 saat arasında döllenebilir durumda kalıyor. Buna karşılık sperm sizin vücudunuzda beş güne kadar canlı kalabiliyor.

Bu iki bilgi bir araya gelince ortaya şu çıkıyor: gebe kalma ihtimalinin olduğu dönem tek bir gün değil.

Doğurgan Pencere: Aslında Altı Günlük Bir Aralık​

Spermin beş gün yaşayabilmesi sayesinde, ovülasyondan önceki günlerde olan ilişki de gebelikle sonuçlanabiliyor. Buna doğurgan pencere deniyor ve kabaca ovülasyondan önceki beş gün ile ovülasyon gününü kapsıyor.

Şansın en yüksek olduğu günler ovülasyondan bir iki gün öncesi. Ovülasyon geçtikten sonra ise o döngü için iş bitmiş oluyor; ertesi gün ihtimal ciddi şekilde düşüyor. Yani "yumurtlama gününü yakalayayım" diye beklemek çoğu zaman geç kalmak demek. Asıl hedeflenmesi gereken, o günün öncesi.

En Büyük Yanılgı: "14. Gün" Meselesi​

Neredeyse herkes 14. güne kilitlenmiş durumda. Oysa bu rakam sadece tam 28 günlük döngüsü olan biri için geçerli ve o insan sandığınız kadar yaygın değil.

Şöyle düşünün: döngünüzün ilk yarısı, yani adetin bitiminden yumurtlamaya kadar geçen süre kişiden kişiye, hatta aynı kişide aydan aya değişebiliyor. Stres, hastalık, uykusuzluk, kilo değişimi bu kısmı kolayca uzatıp kısaltıyor. Ama yumurtlamadan sonraki dönem, yani adete kadar geçen süre neredeyse sabit: çoğu kadında 12 ila 14 gün.

Buradan çıkan sonuç şu: ovülasyonu hesaplarken adetin başladığı günden ileri doğru saymak yerine, bir sonraki beklenen adetten geriye doğru 14 gün saymak çok daha doğru sonuç veriyor.

Birkaç örnek vereyim:

• Döngünüz 28 günse yumurtlama 14. gün civarında.
• Döngünüz 32 günse 14. günde değil, 18. gün civarında.
• Döngünüz 24 günse 14. günü beklerken çoktan geçmiş oluyor, çünkü 10. güne denk geliyor.

Döngüsü 32 gün olup 14. güne odaklanan biri pencereyi tamamen ıskalayabiliyor. Aylardır sonuç alamayanların bir kısmının sorunu gerçekten burada.

Takip Yöntemleri​

Birden fazla yöntem var ve doğrusu şu ki tek başına hiçbiri kusursuz değil. En sağlıklısı ikisini üçünü birlikte kullanmak.

Servikal Salgı Takibi​

Başlangıç için en değerli yöntem bence, üstelik hiçbir masrafı yok.

Adet bittikten sonraki günlerde salgı ya hiç olmaz ya çok azdır. Yumurtlamaya yaklaştıkça miktarı artar, önce kremsi ve beyazımsı bir hal alır. Ovülasyona bir iki gün kala ise berrak, kaygan ve esnek bir kıvama gelir. Tarifi biraz garip ama çiğ yumurta akına benzetiliyor; parmaklarınızın arasında kopmadan uzuyorsa doğru dönemdesiniz demektir. Sonrasında yeniden yoğunlaşıp yapışkanlaşır.

Birkaç döngü not tuttuğunuzda kendi düzeninizi tanımaya başlıyorsunuz. Enfeksiyon, bazı ilaçlar ve kayganlaştırıcı kullanımının bu takibi bozabildiğini de not edeyim.

Ovülasyon Testleri (LH Çubukları)​

Eczanelerde satılan bu çubuklar idrardaki LH hormonunun ani yükselişini yakalıyor. Test kesin pozitif çıktıktan yaklaşık 24 ila 36 saat sonra yumurtlama bekleniyor. Size önceden haber vermesi en büyük avantajı. Genelde beklenen ovülasyondan üç dört gün önce başlanıp her gün bakılıyor.

Burada çok yapılan bir hata var: sabah ilk idrarla test etmek. LH sabah idrarında güvenilir çıkmıyor, öğleden sonra saat 11 ile 20 arasında bakmak daha doğru. Testten önceki iki saatte fazla sıvı içmemeye de dikkat edin; idrar sulanınca çizgi soluk çıkıyor ve insan boşuna umutlanıp boşuna üzülüyor.

Bir de şunu bilin: polikistik overi olanlarda LH zaten sürekli yüksek seyredebildiği için testler yanıltıcı olabiliyor. Ayrıca pozitif test hormonun yükseldiğini gösterir, yumurtanın gerçekten atıldığını kanıtlamaz.

Bazal Vücut Isısı​

Her sabah aynı saatte, yataktan hiç kalkmadan, konuşmadan ölçülüyor. Yumurtlamadan sonra ısı yarım derece kadar yükseliyor ve adete kadar yüksek kalıyor. Bunun kıymetli tarafı, o ay gerçekten yumurtladığınızı size göstermesi ve luteal evrenizin kaç gün sürdüğünü ortaya koyması.

Ama beklentinizi baştan ayarlayın: bu yöntem ovülasyonu önceden söylemez, olduktan sonra söyler. Yani o döngü için zamanlama yapmaya yaramaz; birkaç ay üst üste tuttuğunuzda kendi düzeninizi anlamanıza yarar. Gece uykunuz bölündüyse, hastaysanız, akşamdan alkol aldıysanız ya da vardiyalı çalışıyorsanız grafik saçmalayabiliyor. O günleri işaretleyin ki sonradan kafanız karışmasın.

Vücudun Kendi İşaretleri​

Bazılarımızda yumurtlama döneminde kasığın bir tarafında saplanma tarzı hafif bir ağrı olur. Hafif lekelenme, göğüslerde hassasiyet, isteğin artması da sık görülüyor.

Bunlar destekleyici işaretler, tek başına karar vermek için yeterli değil. Hiç hissetmiyorsanız da sizde bir sorun var demek değil, herkeste görülmüyor.

Folikül Takibi ve Progesteron Testi​

En kesin sonuç ultrasonla folikül takibinde alınıyor. Doktorunuz belirli günlerde folikülün büyüyüp büyümediğine, sonra çatlayıp çatlamadığına bakıyor.

Bir de adetten yaklaşık bir hafta önce bakılan progesteron kan testi var; o da o ay yumurtlama olup olmadığını doğruluyor. İkisi de hastaneye gitmeyi gerektiriyor ama bir süredir sonuç alamıyorsanız evde tahmin yürütmekle uğraşmak yerine doğrudan buraya geçmek zaman kazandırıyor.

Mobil Uygulamalar​

Kayıt tutmak, geçmiş döngüleri bir arada görmek için gerçekten pratikler, ben de kullanıyorum. Fakat size verdikleri tarih bir ölçüm değil, önceki aylara bakıp yaptıkları tahmin.

Uygulama "bugün ovülasyon günün" dediği için o güne kilitlenmeyin. Yanına mutlaka salgı takibi ya da LH testi gibi gerçek bir gösterge koyun.

Ne Sıklıkta İlişki Gerekiyor?​

Bu da sık soruluyor. Doğurgan pencere boyunca gün aşırı ilişki genelde yeterli görülüyor. Her gün olması gerekmiyor; kaçırma korkusuyla takvim tutup ilişkiyi göreve dönüştürmek de kimseye iyi gelmiyor.

İlişki sonrası belli bir pozisyonda bekleme meselesinin bilimsel bir dayanağı yok, sperm zaten dakikalar içinde yolunu buluyor. Bir de gebelik denemesi sırasında normal kayganlaştırıcıların çoğu sperm hareketini olumsuz etkileyebiliyor; kullanacaksanız "sperm dostu" diye geçen ürünlere bakın.

Bunu Korunma Yöntemi Sanmayın​

Bunu açıkça yazma ihtiyacı duydum, çünkü başlığı okuyup "demek ki şu günler serbest" diye düşünen mutlaka çıkıyor.

Ovülasyon takibi bir korunma yöntemi değildir. Doğurgan pencere aydan aya kayıyor ve spermin beş gün yaşadığını yukarıda yazdım. Gebe kalmak istemiyorsanız bu yöntemlere güvenmeyin, doktorunuzla güvenilir bir yöntem konuşun.

Ne Zaman Doktora Gitmeli?​

Süre konusunda genel kabul şöyle:

• 35 yaş altı: Bir yıl korunmadan denemenize rağmen sonuç alamadıysanız.
• 35 yaş üstü: Altı ayın sonunda.
• 40 yaş üstü: Beklemeden, ilk aylarda.

Bunun dışında süreyi doldurmayı beklemeden başvurmanız gereken durumlar var. Döngünüz sürekli 21 günden kısa veya 35 günden uzunsa, adetiniz aylarca hiç gelmiyorsa, çok şiddetli adet ağrınız veya ilişkide ağrınız varsa, belirgin tüylenme ve ani kilo değişimi gibi şikâyetleriniz varsa vakit kaybetmeyin. Daha önce geçirilmiş bir pelvik enfeksiyon, endometriozis ya da tüplerle ilgili bilinen bir sorun varsa da erken gitmekte fayda var.

Son Birkaç Söz​

Birkaç ay üst üste kayıt tutmadan kendi düzeninizi göremezsiniz, ilk aydan sonuç beklemeyin. Ayrıca düzenli adet gören sağlıklı bir kadında bile arada yumurtlamanın olmadığı aylar olabiliyor; bu tek başına bir felaket göstergesi değil.

En zor kısmı da bu zaten: takip etmek insanı başta rahatlatıyor ama bir yerden sonra takıntıya dönüşüp iyice yorabiliyor. Kendinize biraz alan bırakın.

Aklınıza takılan bir şey olursa altına yazın, bildiğim kadarıyla cevaplamaya çalışırım. Kendi deneyimini paylaşmak isteyen de çekinmesin, bu tür konularda başkasının yaşadığını okumak bazen tek başına iyi geliyor.